Advert
HARPUTLU İSHAK HOCA
Nevzat ÜLGER

HARPUTLU İSHAK HOCA

Bu içerik 2430 kez okundu.

        Tarihî şehirlerin hem klasik fiziki yapıları hem de alim ve düşünce adamı olarak sembolleri vardır. Bir düşünce adamı, “Kalesi olmayan şehrin tarihi de kısadır.” diyor.  Şehirler, tarihî sembolleriyle yaşatılmalıdır. Bu şehirlerde asalet vardır, kibir yoktur. Bu şehirler insana ait sembolleri silip süpürmezler.

         Bir şehirde müspet manada model insanlar, örnek alınacak şahsiyetler varsa o şehir yaşanabilir demektir. Harput, bunun için ayakta ve yaşıyor.

         Şehirleri yaşatan unsurların önemli bir kısmı da âlimler ve manevî önderlerdir. Model insanı bol olan şehirler kendilerini yozlaşmaya karşı korurlar. Hâlen Elazığ’ın bir mahallesi konumunda olan bu antik yerleşim merkezi Harput’un, birçok konuda özellikleri olmakla birlikte, konumuz itibariyle, âlimleri ve manevî önderleri yönüyle de oldukça zengin ve dikkat çekici ilim adamları vardır. Yapılmış bir çalışmada 18. yüzyılda 17 ilim adamının, 19. Yüzyılda 50 ilim adamının, 20. Yüzyılda da 133 ilim adamının isimleri tespit edilmiş, eserlerinin bir kısmı en azından isim olarak gösterilmiştir. 

         Osmanlı Türkiye’sinde 1738-1924 tarihleri arasında kesintisiz her yıl Ramazan ayının ilk günü başlayıp sekiz derste tamamlanan, bizzat padişahın huzurunda yapılan Huzur Derslerine katılan on sekiz Harputlu ilim adamı tespit edilmiştir. Bunlardan biri de “Harputlu İshak Efendi”dir.

         Harputlu İshak Efendi, (Hoca İshak Efendi) 1803 yılında Harput’ta doğmuştur. Babası

Harput ulemasından Abdullah Efendidir. Harput’un Perçenç (Akçakiraz)  köyünde medfun bulunan Şeyh Ali Efendi onun ecdadlarındandır. İshak Efendi, ilk medrese tahsilini memleketinde yapmış ve İstanbul’da Fatih medresesinde tahsilini ikmal etmiştir. Memuriyet hayatına Darülmaarif rüşdiyye mektebi muallimi olarak başlamış, sırasıyla Mechsi Maarif Azası, molla, bilâhare Mekke Mollası, 1883 tarihinde İstanbul payesini haiz ve Evkaf Müfettişi olarak kırk sene vazife ifa etmiş, dinin emirlerini bilmek ve uygulamak konusunda şöhret kazanmış idi.

        Huzur Derslerinde muhataplığı 1857-1872 senelerindedir. 15 Huzur dersine girmiştir. Bu da Abdulmecit ve Abdulaziz dönemlerine tekabul eder.      

       Hoca İshak Efendi âlim, fâdıl, hakkı gözeten ve sözünü esirgemeyen bir zat idi. Matbu eserleri mevcuttur :

       “Şemsü’l Hakika”  Osmanlıcadır. Hıristiyan misyonerlerine karşı yazılmıştır.

       “Diyau’l Kulüb” namındaki eseri Osmanlıcadır. Eldeki İncillerin hakiki İncil olmadığı kanıtlanmaya çalışılmıştır.

       «Es’ile-i Kelamiye ve Zübdetü’l İlmi Kelâm»  Osmanlıcadır. Kaynaklar eserin ismini” Zübdetü’l İlmi Kelam” olarak anıyorlar. 

       «Es'ile ve Ecvibei Hikemiyye» kitabı İslam felsefesi üzerinedir. Müellif eserde bazı sorulara “Karınca kaptan” unvanıyla cevaplar vermiştir. Eserin en dikkat çekici noktalarından biri de;  İmam Gazali’nin bazı filozoflar için kullandığı küfür görüşüne katılmadığını belirttiği kısımdır.

        “Kaşifu’l Esrar Dafiu’l Eşrar” adlı eseri Osmanlıcadır. Eser Bektaşilik adı altıda tekkelere sızan sapık kişi ve görüşleri anlatmaktadır. Eserin Sultan Abdulaziz’in Bektaşiliğe olan merakını gidermek için kaleme alındığı da söylenmektedir. Eser yayınlandığı dönemde oldukça ilgi çekmiş ve çok tartışılmıştır. Daha sonra Hilmi ziya Ülken, eserin Bektaşiliğe değil, Hurufiliğe karşı yazıldığını ileri sürmüştür.

         «Miftahül Uyun»  basılmamış olup, eser Süleymaniye kütüphanesindedir. Ateizme karşı kaleme alınmıştır. Eserde bir soruya verdiği cevap içinde uzun ömür yaşamış 19 tane Harputlu alim saymıştır.

       İbni Sinan’ın meşhur Şifa'sını «İstişfa fi Tercümetü’ş Şifa» namıyla tercüme etmiştir ki, bu eseri tabedilmemiştir. 

        İshak Efendi,1892 Ramazan ayının on üçüncü günü 93 yaşında vefat edip Fatih türbesi haziresinde defnolunmuştur.  Allah rahmet etsin.

DİĞER YAZILAR
Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR X
Ak Parti İlçelerde Temayül Yoklaması Yaptı
Ak Parti İlçelerde Temayül Yoklaması Yaptı